الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

71

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

شيخ معاصر در امل الآمل پس از ايراد كلام ابن شهرآشوب كه پيش از اين يادآورى شد و همچنين پس از نقل كلام ابن داود كه قبلا ايراد گرديد ، اضافه كرده شيخ بهائى در توضيح المقاصد از نظر سال وفات سيد مرتضى كه 436 بوده است با ابن داود موافقت نموده است ؛ هرچند با كلام ابن شهرآشوب كه سال وفات او را 433 هجرى تعيين نموده مخالفت كرده است . او مىنويسد شيخ طوسى در كتاب فهرست از وى نام مىبرده و او را به وثاقت ستوده و از وى ثناگسترى به عمل آورده است و نام سى و هشت فقره از آثار او را متعرض شده است . همچنين نجاشى و علامه از وى ياد كرده‌اند جز اينكه علّامه آثار او را نام نبرده است و ابن شهرآشوب بر آثارى كه شيخ و نجاشى به او نسبت داده‌اند ، كتبى را افزوده است و ما در كتاب حاضر ( امل الآمل ) به آنچه ابن شهرآشوب يادآورى كرده است بسنده نموده‌ايم . پس از اين امل الآمل به نقل قول شهيد ثانى پرداخته و مىنويسد : شهيد ثانى در حواشى خلاصه از ابو القاسم تنوخى يار و هم‌صحبت سيد مرتضى نقل كرده است كه گفت : آنگاه كه سيّد درگذشت به شمارش كتابهاى او پرداختيم و به اين نتيجه رسيديم كه كتابهاى وى از تأليفات و محفوظات و مقرواتش هشتاد هزار مجلد تقويم مىشود . مؤلف تنزيه ذوى العقول فى انساب آل الرسول و همچنين ثعالبى در يتيمة الدهر مىنويسد : كتابهاى سيد علاوه بر آنچه كه بخش عظيمى از اهدائات او را به رؤسا و وزراء تشكيل مىداده به سى هزار دينار تقويم مىشده است . و از آثار او رساله المحكم و المتشابه است كه همگى مطالب آن از تفسير نعمانى نقل شده است . ابن خلكان ضمن شرح حال سيد مىنويسد : وى بازماندهء طالبيها و پيشواى علم كلام و ادب و شعر بوده است و تأليفاتى طبق مذهب شيعه داشته است و مقاله‌اى در اصول الدّين تأليف كرده و ديوان شعر بزرگى ترتيب داده است . هرگاه خيال سرايندگى در سر مىپرورانيده به خوبى از عهده برمىآمده و از آثار او كتاب الغرر و الدرر است « 1 » كه

--> ( 1 ) - در حاشيهء نسخه مؤلف مىنويسد : كه به خط خود نوشته است از جمله نسخه‌هايى كه از غرر -